Kiểm kê khí nhà kính: Rào cản mới hay cơ hội tham gia thị trường carbon

 

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, khi phát thải khí nhà kính trở thành một yếu tố kinh tế và pháp lý quan trọng. Tại Việt Nam, cam kết Net Zero 2050, cùng với lộ trình hình thành thị trường carbon và các hàng rào xanh quốc tế như CBAM và ESG, đang tạo ra áp lực chuyển đổi rõ rệt. Hiểu đúng bối cảnh và khung pháp lý là bước đầu để doanh nghiệp chủ động thích ứng và duy trì lợi thế cạnh tranh.

 

 

1. Tổng quan và Bối cảnh Vĩ mô của Chuyển dịch xanh

 

1.1. Biến đổi khí hậu và sự thay đổi “luật chơi” kinh tế

 

Biến đổi khí hậu đã chuyển từ vấn đề môi trường sang vấn đề kinh tế – chính trị toàn cầu. Phát thải khí nhà kính, chủ yếu từ đốt nhiên liệu hóa thạch và thay đổi sử dụng đất, không còn là chi phí “vô hình” của sản xuất mà trở thành khoản chi phí phải hạch toán, thậm chí là rào cản thương mại.

 

Trong bối cảnh kinh tế carbon thấp, các tổ chức tài chính và thị trường đánh giá doanh nghiệp không chỉ qua lợi nhuận mà còn qua rủi ro khí hậu. Vì vậy, việc đo đếm và quản lý dấu chân carbon là điều kiện cần để duy trì năng lực cạnh tranh, tương tự như báo cáo tài chính trong quản trị doanh nghiệp hiện đại.

 

1.2. Cam kết Net Zero của Việt Nam – động lực chính sách

 

Tại Hội nghị Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu COP26 (2021), Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Cam kết này kéo theo sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào năng lượng hóa thạch sang nền kinh tế xanh, hiệu suất cao và sử dụng năng lượng tái tạo.

 

Đối với doanh nghiệp, Nhà nước sẽ từng bước siết chặt hạn ngạch phát thải. Doanh nghiệp buộc phải lựa chọn giữa đầu tư công nghệ giảm phát thải hoặc mua tín chỉ carbon. Việc hình thành thị trường carbon trong nước, thí điểm từ năm 2025, là công cụ để hiện thực hóa cam kết Net Zero và tạo cơ hội đầu tư mới.

 

1.3. Áp lực từ thị trường quốc tế và tiêu chuẩn ESG

 

Bên cạnh chính sách trong nước, doanh nghiệp Việt Nam còn chịu áp lực mạnh từ thị trường xuất khẩu. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU đánh thuế lượng carbon “ẩn” trong hàng hóa nhập khẩu, khiến doanh nghiệp không kiểm soát phát thải có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.

 

Song song đó, xu hướng đầu tư theo ESG đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch dữ liệu môi trường. Dù nhiều doanh nghiệp đã tiếp cận ESG, thách thức lớn nhất vẫn là thiếu dữ liệu đo đếm và thẩm định đáng tin cậy, làm nổi bật vai trò của kiểm kê và quan trắc khí nhà kính.

2. Khung pháp lý quản lý khí nhà kính tại Việt Nam

 

2.1. Luật Bảo vệ môi trường 2020 – từ khuyến khích sang bắt buộc

 

Luật BVMT 2020 (hiệu lực từ 01/01/2022) lần đầu tiên quy định rõ về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (Điều 91) và phát triển thị trường carbon (Điều 139). Luật chuyển cách tiếp cận từ khuyến khích sang bắt buộc, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính và tham gia các cơ chế trao đổi, bù trừ carbon.

 

Các hoạt động đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) được xác lập là nghĩa vụ pháp lý, đưa dữ liệu phát thải trở thành một loại dữ liệu quản lý chính thức.

 

2.2. Nghị định 06/2022/NĐ-CP – khung triển khai chính

 

Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định chi tiết về giảm phát thải khí nhà kính và là văn bản hướng dẫn quan trọng nhất cho doanh nghiệp. Nghị định xác định:

• Đối tượng phải kiểm kê là các cơ sở phát thải lớn;
• Lộ trình thị trường carbon: thí điểm từ 2025, vận hành chính thức từ 2028;
• Cơ chế thẩm định và phân bổ hạn ngạch do Bộ TN&MT phối hợp các bộ ngành thực hiện.

Kiểm kê khí nhà kính được thực hiện định kỳ 2 năm/lần và phải được thẩm định bởi đơn vị đủ điều kiện.

 

2.3. Mở rộng đối tượng bắt buộc kiểm kê

 

Danh mục cơ sở phải kiểm kê được ban hành tại:

• Quyết định 01/2022/QĐ-TTg (1.912 cơ sở);
• Quyết định 13/2024/QĐ-TTg (2.166 cơ sở, tăng 254 cơ sở).

 

Danh sách này bao gồm nhiệt điện, thép, xi măng, hóa chất, tòa nhà lớn và vận tải. Doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc phải kiểm kê, nếu không tuân thủ sẽ bị xử phạt. Quyết định 13/2024/QĐ-TTg đồng thời quy định lộ trình báo cáo cho năm 2025, tạo áp lực thời gian rõ rệt.

 

2.4. Thông tư hướng dẫn và trách nhiệm bộ, ngành

 

Các thông tư như 01/2022/TT-BTNMT và 17/2022/TT-BTNMT hướng dẫn cụ thể về phương pháp, biểu mẫu và quy trình MRV. Các bộ quản lý chuyên ngành ban hành hướng dẫn kiểm kê cho từng lĩnh vực cụ thể.Việc tuân thủ đúng phương pháp và biểu mẫu là điều kiện bắt buộc để báo cáo kiểm kê khí nhà kính được chấp nhận.

 

Dịch vụ xử lý môi trường - Công ty TNHH Đầu tư Phát Triển TM XD Thiên Long

 

Với phương châm “Uy tín tạo nên chất lượng” mỗi sản phẩm, mỗi dự án lắp đặt cho khách hàng đều được Thiên Long thực hiện bằng cả tâm huyết. Chúng tôi cam kết tất cả sản phẩm Thiên Long được làm từ nguyên liệu chất lượng, ứng dụng công nghệ và giải pháp tiên tiến nhất hiện nay. Khách hàng mang đến Thiên Long bài toán môi trường của mình, Thiên Long gửi lại lời giải tiết kiệm và tối ưu nhất cho khách hàng.Quý doanh nghiệp có nhu cầu hợp tác công ty để thi công lắp đặt hệ thống xử lý vấn đề môi trường hoặc quan tâm đến các hạng mục khác, hãy liên hệ với chúng tôi qua HOTLINE: 0965 565 579.